YUMURTALIK KİSTLERİ

Yumurtalıklar pelvis boşluğunda bulunan, ergenlik sonrası hormon üretimi yaparak yumurtlama fonksiyonu olan ve adet döngüsünü düzenleyen organlardır.Anne karnında, kız bebekte milyonlarca olan yumurta hücreleri,  bebek doğduğunda 400 000 kadardır.Doğumdan sonra yumurta üretimi olmamakla beraber ergenliğe kadar azalma gösterir.Ergenlikte her ay bir yumurta büyür, yumurtlama ve adet kanaması başlar.İlk adet kanaması olduktan sonra 2 yıl boyunca düzenli bir yumurtlama ve düzenli adet kanaması olmaması normaldir.2 yıl sonrası adet kanamaları düzenli hale gelmelidir.Yumurtaların azalması ile adet kanamalarının kesilmesi ve 1 yıl boyunca adet olmaması, kadın hayatında menopoz döneminin başladığını gösterir.

Beyindeki hipofiz bezinin salgıladığı hormon(follikül stimülan hormon FSH), yumurtalığın bünyesinde bulunan yumurta hücresinin büyümesini, olgunlaşmasını ve estrojen hormonu salgılamasını sağlar.Yumurta, follikül olarak adlandırılan içi sıvı dolu keseciklerde bulunur.Artan estrojen, endometrium adı verilen döl yatağını kalınlaştırarak her ay gebeliğe hazırlığı sağlar.Genellikle adetin 13-14. günü hipofiz bezinden salgılanan bir diğer hormon(luteinizan hormon LH), büyüyen follikülün çatlamasını yani yumurtlamayı sağlar.Yumurtlamadan sonra, follikülün adı korpus luteumdur ve progesteron hormonu üretir.Yumurta hücresi tüplerin fırçamsı uçları tarafından tüpe alınır.Bu dönemde cinsel ilişki olmuşsa yumurta hücresi, sperm hücresi ile döllenir.5-7 gün içinde döllenen yumurta(zigot), döl yatağına yerleşir, gebelik oluşur ve adet kanaması olmaz, estrojen ve progesteron hormonu üretimi devam eder.Eğer gebelik gerçekleşmemişse, estrojen ve progesteron hormonu düşer, her ay gebeliğe hazırlanan döl yatağı, yumurtlamadan yaklaşık 14 gün sonra dökülür ve adet kanaması gerçekleşir.Her ay yumurtlamanın hangi yumurtalıktan gerçekleştiğini bilmek mümkün değildir, sadece ultrasonla izlenirse anlaşılır.

***  Yumurtalıkların doğal döngüsünde, her ay yumurtlama döneminde 20-22 mm’e kadar normal follikül izlenir.Yumurta çatlamadığında bu follikül büyür ve follikül kisti olarak adlandırılır.Follikül kistleri basit kistlerdir, tedavi gerektirmez, 2 ay içinde kendiliğinden geriler.Bazen follikül çatlamaz büyür, korpus luteum kisti olarak adlandırılır, içine kanama olursa bu kistler hemorajik kistlerdir, tedavi gerektirmez, 2 ay içinde kendiliğinden geriler.

YUMURTALIK KİSTLERİ BELİRTİLERİ

Çoğu yumurtalık kisti belirti vermez.Jinekolojik muayene sırasında tespit edilir.En sık belirtiler şunlardır.

  • Kasıklarda, yada tek taraflı kasıkta ağrı
  • Adet düzensizliği, sıklıkla adet gecikmesi, adetlerin ağrılı olması, ara kanamalar
  • Karın alt bölgesinde bası ve dolgunluk hissi.Çok büyük kistlerde ele kitle gelmesi
  • Hormon üreten kistlerde memelerde dolgunluk hissi, memelerde ağrı
  • Gebe kalamama
  • Kist patlamışsa, içe kanamışsa şiddetli ağrı, halsizlik, baygınlık hissi(acilen değerlendirmek gereklidir
  • Kist kendi etrafında dönmüşse(torsiyon) şiddetli ağrı yapar, acilen değerlendirilmelidir.Tedavisi cerrahidir.

YUMURTALIK KİSTLERİNİN ÇEŞİTLERİ VE TEDAVİLERİ

Yumurtalık kistleri üreme çağındaki kadınlarda sık görülür.Çoğu iyi huyludur ve  takiple kendiliğinden geçer.

Fonksiyonel(basit)kistler:

Follikül kistleri, korpus luteum kistleri ve hemorajik kistler bu gruptadır.Tamamen yumurtlama döngüsü ile ilişkilidir.Çoğu 2 ay içinde kendiliğinden geçer.Kendiliğinden geçmiyor ve büyüyorsa, ultrasonografik olarak şüphe uyandıran görüntüler varsa tedavi cerrahidir.Fonksiyonel kistler adet düzensizliği yapıyorsa doğum kontrol hapları, adeti düzene sokmak için kullanılabilir.Doğum kontrol hapları oluşan bir kisti tedavi etmez.Sık kist olan kadınlarda, yumurtlamayı, dolayısı ile kist oluşumunu engellemek için doğum kontrol hapları kullanılabilir.Fonksiyonel kistler torsiyone(kendi ekseni etrafında dönerek yumurtalığa gelen kan akımının azalması) olursa, rüptür(patlama) olur ve iç kanama tespit edilirse cerrahi tedavi uygulanır.

Dermoid kist:

Her yaşta görülebilmekle beraber 20-40 yaş arasında sıktır.Kist içeriği saç, deri, kıkırdak gibi farklı dokular içerir.Bazen troid, sinir, solunum yoluna ait dokular da olabilir.En çok deri ve deriye ait yapılar içerdiğinden dermoid kist olarak adlandırılır.Sıklıkla küçüktür, bazen 10-15 cm büyüklüğünde olabilir.Küçük kistler genellikle belirti vermez.%1-3 oranında kanserleşebilir.Tedavisi cerrahi olarak kistin çıkarılmasıdır.Dermoid kisti olan kadınlar genç yaş grubunda olduğu için ameliyat yaparken elden geldiğince yumurtalıklar korunmaya çalışılır.

Endometrioma(çikolata kisti):

Rahim duvarını döşeyen, endometrium olarak adlandırılan ve döl yatağını oluşturan doku, bazen yumurtalıklarda, tüplerde, periton denilen karın zarında, rahimin dış yüzeyi gibi farklı organlarda oluşabilir.Bu hastalık endometriozis olarak adlandırılır ve bu bölgeler,her ay adet kanaması olduğunda kanayarak, kadında ağrıya neden olur. Endometrium dokusu, yumurtalıklarda oluştuğunda kanar, kist(endometrioma) oluşur.Kist içeriği, bekleyen kan olduğu için koyu kırmızımsı, kahverengidir.Çikolataya benzetildiği için halk arasında çikolata kisti olarak bilinir. En sık şikayetler ağrı, adet sancısı, cinsel ilişkide ağrı, gebe kalamama, adet düzensizliğidir.Tedavisi kadının yaşına, şikayetine, gebelik arzusuna göre değişir.Çok büyük olmadığı sürece cerrahi uygulanmaz.Cerrahide kisti çıkarırken, yumurtalıkların sağlıklı dokularına zarar verme riski vardır.

Endometrioma tedavisinde:

  • Bekar, gebelik isteği yok, şikayeti yoksa takip yada büyümesini engellemek için hormonal tedavi(progesteron içeren ilaçlar yada doğum kontrol hapları)
  • Bekar, gebelik isteği yok ama adet sancısı, karın ağrısı var ise ağrı kesiciler yada hormon içeren ilaçların kullanımı
  • Evli, şikayet yok, gebelik istemiyorsa  gebelikten korunmak ve büyümesini engellemek için doğum kontrol hapları kullanımı
  • Evli, gebelik istemiyor, ancak ağrı şikayeti varsa doğum kontrol hapları kullanımı
  • Evli, gebelik istiyorsa 6 ay korunmasız, yumurtlama döneminde ilişki önerilir.Kendiliğinden gebelik oluşmaz ise, yumurtlama olmuyorsa, gebeliğin oluşması için yardımcı yöntemlerin (ilaçlı rahim filmi, aşılama, tüp bebek) uygulanması önerilir.

    Tedavide ilaçlar, cerrahi tedavi(kistin çıkarılması), ikisinin kombinasyonu, cerrahi sonrası ilaç tedavisi hastanın yaşı, şikayetleri, gebelik isteği, endometriomanın boyutuna göre uygulanır.İleri yaş, doğurganlığını tamamlamış hastalarda rahim ve yumurtalıkların tamamen alınması da cerrahi tedavide bir seçenektir. Gebelik, endometrioma boyutunu küçültür, doğum sonrası bir süre ağrı şikayetleri azalır.Menopozda yumurtlama olmayacağı için ağrı şikayeti genellikle geçer.

  • Diğerleri:

Yumurtalıklarda seröz kistadenom, musinöz kistadenom, brenner tümörü, clear cell tümör gibi pek çok patolojik tanı ile seyreden iyi huylu tümörler de olabilir.Polikistik over sendromu, adında kist geçmesine rağmen bir yumurtalık kisti değildir, yumurtalıklarda çok sayıda follikül(6-10 mm boyutunda) olması, yumurtlamanın düzenli olmaması durumudur.

Yumurtalık kistlerini ne zaman ameliyat edelim ?

  •  Kanser şüphesi varsa
  • Takiple geçmiyor, büyüyorsa
  • Kist büyük olup çevre organlara bası yapıyor ve basıya ait bulgular varsa
  • Kendi etrafında dönüp, yumurtalığın kanlanmasını bozuyorsa(torsiyone over kisti)
  • Kist çeperinde yırtılma olmuş, bu çeperden karın içine kanama oluyorsa(over kist rüptürü).Bazen bu yırtılma kendi kendini onarır.Takip edilerek ameliyata karar verilir.
  • Endometriomal kistler çok ağrı yapıyorsa

Pelvik bölgede kitlelerin %90 ı iyi huylu kitlelerdir.İlerleyen yaşla beraber kötü huylu kitle görülme riski artar.40 yaş altında 100 000 kadından 0.4-8.9 olguda kanser görülürken, 60-80 yaş arasında bu sayı 10 000 de 6 dır.Muayene, ultrasonografi, doppler ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, MR görüntüleme teknikleri ile tanı konulsa da kesin tanı kitlenin çıkarılıp patolojik incelenmesi ile konulur.Üreme organları kanserleri 40-60 yaş arasında sık görüldüğünden, bu yaş grubundaki kadınların yılda bir muayene olmaları çok önemlidir.

Lütfen yazımızı değerlendiriniz:

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (1 Kişi, ortalama: 5,00 Puan verdi. En yüksek Puan: 5)
Teşekkürler.
Loading...