Şeker (diabet) hastalığı , pankreas adlı salgı bezinin yeterli miktarda insülin hormonu üretmemesi ya da ürettiği insulin hormonunun etkili bir şekilde kullanılamaması nedeniyle gelişen ve ömür boyu süren bir hastalıktır. Kandaki yüksek şeker (glukoz) belli bir süre sonra pek çok organa hasar vererek kalp ve damar hastalıkları, kronik böbrek yetmezliği , körlüğe sebep olabilen retina hastalıkları, çeşitli tiplerde sinir hasarları ve yara iyileşmesini geciktiren mikrovasküler bozukluklara neden olabilir.
Gebelikten önce şeker hastası olan anne adaylarının kan şeker düzeyleri ideal ölçüde olduğunda gebelik planlanmalıdır. Aksi taktirde, yüksek şeker bebekte doğumsal anomalilere, anne karnında bebek ölümüne, anne adayında yüksek tansiyon, enfeksiyon gibi hayatı tehdit eden durumlara neden olabilir. Şeker hastalarının gebe kalmadan önce kan şeker düzeylerinin ayarlanması önemlidir. Anne adayında gebelik öncesinde şeker hastalığı olmamasına rağmen gebelik döneminde şeker yükselmeleri olabilir.
Gebelikte Şeker Yüklemesi Nedir?
Aslında ilk basamak testin adı şeker tarama testidir. Gebeliğin 24 – 28 haftaları arasında 50 gr glukoz içeren özel solüsyonu içitikten 1 saat sonra kan şekeri ne bakılarak gebeliğe bağlı şeker hastalığının taranmasıdır. Gebelikte şeker yükleme testi olarak bilinen bu testle, gebeliğin zemin hazırladığı şeker hastalığına tanı konulabilmektedir. İkinci basamak 100 gr glukozla veya tek seferde 75 gr glukozla yapılan testler şeker yükleme testleridir.
Gestasyonel Diyabetes Mellitus (gebelik şekeri) Nedir?
Gestasyonel diyabet, gebelik sırasında gelişen ve genellikle doğumdan sonra düzelen insülin yetmezliğine bağlı kan şekerinin yükselmesidir. Gebelik şekeri gebeliğin herhangi bir haftasında olabildiği gibi genellikle 24 ve 28 haftaları arasında ortaya çıkar. Gebelik, bebeğin beslendiği plasentadan salgılanan hormonların etkisiyle insülin direncine neden olabilir. Özellikle gebeliğin 20 haftasından sonra bu hormonların artmasıyla pankreas rezervi sınırda olan kadınlarda kan şekerinin yüksemesi gestasyonel diabete neden olur.
Gebelik Şekerinin Görülme Sıklığı
Gebelik şekeri gebelerin % 3-8’inde görülen ve gebelikte en sık karşılaşılan endokrinolojik hastalıktır. Risk altındaki gebelerde görülme sıklığı artar.
Gebeliğe Bağlı Şeker Hastalığında Kimler Risk Altındadır?
- Aşırı kilolu gebeler, gebelikte fazla kilo alımı
- Ailede özellikle birinci derece akrabalarda diyabet hikayesi
- 4 kilonun üzerinde bebek doğurma hikayesi
- Gebelik öncesi bozulmuş glukoz toleransı, HbA1C değerinin %5,7 nin üzerinde olması
- Polikistik over sendromu
- Önceki gebelikte gebelik şekeri olması
- Çoğul gebelik
- Fiziksel hareketsizlik
- Yüksek riskli ırk (Afro-Amerikan,Latin, Amerika yerlisi, Asya kökenli ve Pasifik Adalarında yaşayan Amerikalılar)
- Hipertansiyonu olan gebeler
Bu sıralamada olan kadınlar gebeliğe bağlı şeker hastalığı için risk taşırlar.
Gebelik Diyabeti Riski Azaltılabilir mi?
Risk kilo ile doğrudan ilişkilidir. Gebelikten önce kilo kontrolünün sağlanması ve ideal kilo ile gebe kalınması çok önemlidir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz yapma, sigara içilmemesi gebelik diyabeti riskini azaltmaktadır.
Gebelikte Şeker Hastalığı Belirti Verir mi?
Anne adaylarında şeker hastalığı olduğunda bazen, çok su içme, susuzluk hissi, çok sık idrara çıkma, idrarda glukoz saptanması, tekrarlayan idrar yolu/vajinal enfeksiyonları, bulantı veya halsizlik, iştah artışı, sık idrara çıkma, yorgun ve halsiz hissetme olabilir. Gebelik şekerinde bazen hiç belirti olmayabilir. Bu nedenle tüm gebelere şeker tarama testi yapılmalıdır.
Kan şekeri değerlerinin kontrol altına alınamayıp yüksek seyretmesi, bebeğin fazla kilo almasına, bazende bebekte gelişme geriliğine, suyunun fazlalaşmasına (polihidramnios)neden olabilir.
Şeker Yükleme Testi Neden Yapılır?
Gebelik insülin direncine neden olabilen bir durumdur. Kan şekerinin yükselmesi anne ve bebek için pek çok risk içerir. Gebelik şekeri tanısı koyabilmek için şeker yükleme testi yapılır.
Şeker Yükleme Testi Kimlere Yapılır?
Tüm gebelere gebeliğe bağlı şeker hastalığını taramak için 24 haftadan sonra şeker yükleme testi yapılır. Risk faktörü olmayan, belirti göstermeyen gebeler şeker yükleme testi yaptırmaktan kaçınmamalıdır.
Şeker Yükleme Testi Kaçıncı Haftada Ne Zaman Yapılır?
Gebeliğe bağlı insülin direnci 20 haftadan sonra başladığı için gebeliğin 24 haftasından sonra şeker yükleme testi yapılır. Şüpheli durumlarda gebeliğin her haftasında şeker yükleme testi yapılabilir.
Gebelerde Şeker Yükleme Testi Nasıl Yapılır?
Şeker yüklemesi testi iki veya tek aşamalı olarak 2 şekilde yapılır.
İki aşamalı test: Günümüzde en çok iki aşamalı test yapılmaktadır. Önce 50 gr oral glukoz tarama testi yapılır. 50 gr tarama testi öncesi öncesinde açlık gerekmez, suya karıştırılan glukozun yada 50 gr glukoz içeren hazır solüsyonun içilmesini takip eden 1.saatteki kan şekeri düzeyine bakılır. Değer yüksek çıkarsa gebelik şekeri olup olmadığını anlamak için 2. aşama 100 gr oral glukoz tolerans testi (OGTT) yapılır. 100 gr OGTT aç karnına yapılır. Açlık kan şekeri ve 100 gr glukozun içilmesini takip eden 1, 2 ve 3. saatlerdeki kan şekeri düzeyleri kontrol edilir.
Tek aşamalı test: Açlık kan şekeri için kan alınmasını takiben 75 gr glukoz içilir ve 1.-2. saat kan şekeri düzeyleri ölçülür.
Gebelikte Şeker Yüklemesi Aç Karnına mı Yapılır?
50 gr tarama testinde açlık gerekmez. Ancak 75 gr ve 100 gr OGTT testleri için açlık gerekir. Gece 24 den sonra aç kalarak sabah 08-09 gibi test yapılmalıdır.
Şeker Yükleme Testi İçin Kaç Saat Aç Kalınmalı?
75 gr ve 100 gr OGTT testlerinde açlık önemlidir. Kan vermeden önce 8 saat açlık yeterlidir. Gece aç kalıp sabah test yapılması gerekir. Test sırasında da 2-3 saat bekleme süresi olacağı için 8 saatten uzun açlık önerilmez.
Şeker Yüklemesi Öncesi Neler Yapılmalıdır?
50 gr tarama tesi öncesi aç olmak gerekli değildir. Sabah şeker içermeyen bir kahvaltıdan 3-4 saat sonra 50 gr glukoz tarama testi yapılması uygundur. 75 gr ve 100 gr OGTT öncesi en az 8 saat açlık gerekir. Test süresi 2-3 saat süreceği için daha uzun açlık süresini gebelikte tolere etmek zordur. Kan verme aralarında istirahat ederek beklemeli, aşırı fiziksel aktivite yapılmamalı ve bu süreçte herhangi bir şey yenmemelidir. Bunlar şeker yükleme testinin doğru sonuç vermesi açısından önemlidir.
Şeker yükleme testi öncesi 2-3 gün şekerli gıdalar tüketilmese iyi olur. Şeker testi normal olan gebeler, gebeliğin kalan haftalarında da beslenmelerine dikkat etmeli, karbonhidrat ağırlıklı beslenmemelidir. Beslenmeaine dikkat etmeyen gebelerde şeker tarama testi 24 haftada normal olsa da ilerleyen haftalarda kan şekerinde anormal yükselmeler olabilir.
Şeker Yükleme Testi Kaç Saat Sürer?
50 gr tarama testinde glukoz içimi sonrası 1 saat, 75 gr OGTT de 2 saat, 100 gr OGTT de 3 saat bekleme süresi vardır.
Gebelik Diyabetinin Anne ve Bebek İçin Taşıdığı Riskler Nelerdir?
Gebelikte şeker hastalığının bebek açısından riskleri:
- Bebekte akciğer fonksiyonlarının gelişememesine bağlı solunum sıkıntısı
- Bebeğin iri olması, omuzlarının geniş olması, zor vajinal doğum, vajinal doğumda omuz takılması ve buna bağlı riskler
- Bebeğin eşine giden kan akımında azalmaya bağlı plasental yetmezlik, bebekte gelişme geriliği
- Doğumdan sonra bebeğin kan şekerinin düşmesi, kalsiyum düşüklüğü buna bağlı kasılmalar, sarılık
- Anne karnında ani ölüm
- Gebelikten önce şeker hastalığı varsa bebekte olan yapısal anomaliler (doğuştan kalp hastalıkları, beyin, barsak anomalileri)
- Bebeğin doğduktan sonra ileriki yaşamında tip II diyabet hastalığına yakalanma riski 20 kat artmıştır
Gebelikte şeker hastalığında anne adayında olan riskler:
- Gebeliğe bağlı yüksek tansiyon (preeklampsi), bu durum bebek için de risk oluşturur
- Düşük, erken doğum riskinde artış
- Başta idrar yolu olmak üzere enfeksiyon geçirme riskinde artış
- Gebeliğe bağlı şeker hastalığı olan anne adaylarında, ileriki yıllarda tip II diyabet hastalığı riskinde artış. Bu nedenle gebeliğe bağlı şeker hastalığ olan kadınların yılda bir kez diyabet yönünden kontrol edilmesi önemlidir
Gebelik Diyabetinin Tanısı Nasıl Konur?
Hamileliğin ilk döneminde diyabet riski bulunmuyorsa, gebeliğin 24-28. haftaları arasında 50 gr glukoz tarama testi yapılır. 50 gr tarama testinde, birinci saat glukoz değeri 140 mg/dl altında ise normaldir. 200mg/dl üzerindeki değerler gebelik diyabetini gösterir. 140 ile 200 mg/dl arasında glukoz düzeyi olan hastalara 100 gr şeker yükleme testi (100 gr OGTTi) yapılır. 100 gr OGTT ile elde edilen 4 değerden en az iki değeri yüksek çıkan hastalara gestasyonel diyabet tanısı konmaktadır. 100 gr OGTT ile açlık kan şekeri 95 mg/dl den az, glukozu içtikten sonra 1.saat glukoz 180 mg/dl den az, 2.saat 155 mg/dl den az, 3.saat 140 mg/dl den az olmalıdır.
Tek seferde 75 gr şeker yükleme testi (OGTT) de yapılabilmektedir. Açlık değeri 95 mg/dl altında, 1. Saat değeri 180 mg/dl altında, 2. Saat değeri 155mg/dl altında olmalıdır. 3 değerden ikisi yüksekse gebelik şekeri tanısı konulur.
Herhangi bir zamanda bakılan kan şekeri değerinin 200 mg/dl, açlık kan şekerinin 126 mg/dl veya HbA1C değerinin yüzde 6.5’in üzerinde olması durumunda da gebelik diyabeti tanısı konulur.
Gebelik Şekeri Nasıl Tedavi edilir?
Gebeliğe bağlı şeker hastalığı tanısı konulursa vakit kaybetmeden kan şekerinin düzenlenmesi gerekir. Gebelik şekeri tanısı alan bir kadın ilk olarak beslenme danışmanlığı almalıdır. Diyetisyen ve beslenme uzmanı tarafından kişinin kilosuna göre bireyselleştirilmiş bir beslenme planı oluşturulur. Diyet içeriği, kalori ihtiyacının % 33-40 karbonhidrat, % 20 protein, % 40 yağlardan oluşturulur. 3 ana öğün, 2 yada 3 ara öğün olarak planlama yapılır. Beslenme düzenlenerek ana öğünden 1 veya 2 saat sonra tokluk kan şekeri ile takip yapılır. Hastanın glukoz değerleri diyet ile kontrol altına alınmış ise glukoz izleminin sıklığı hastanın gebelik haftasına, tedaviye genel uyumuna göre ayarlanır. Öğünden 1 saat sonra tokluk kan şekeri 140 mg/dl, 2 saat sonra ki değer 120 mg/dl den az olmalıdır. Genellikle bu ölçümler haftada 1 yapılarak takip edilir. Gebelik şekeri olan kadınlarda diyet tedavisinin amacı kan glukoz düzeylerini düşürmek, yeterli kilo alımını sağlamak ve bebeğin sağlıklı büyüme ve gelişimini sağlamaktır.
Gebelik şekeri tanısı alan kadınlar, haftada en az 5 gün 30 dakika orta dereceli aerobik egzersiz yapmalıdır. Her yemekten sonra 10-15 dk’lık yürüyüş gibi basit egzersizler de kan şekeri kontrolünü sağlar.
Beslenme ve egzersiz tedavisi ile hedeflenen glukoz düzeyleri sağlanamıyorsa insülin tedavisine geçilir. İnsülin plasentayı geçmez ve bebek için risk oluşturmaz. Eğer açlık kan şekeri 95 mg/dl veya daha yüksekse, 1.saat kan şekeri 140mg/dl veya 2.saat kan şekeri 120mg/dl veya daha fazla ise diyet tedavisine insülin eklenir. Böyle durumde gebelik bir kadın doğum uzmanı ve endokrin uzmanı tarafından takip edilir.
Diabetik gebeler doktor reçetesi ile magnezyum takviyesi almalıdır. Magnezyum glukoz metabolizmasını düzenleyen önemli bir elementtir.
Şeker Yüklemesi Zararlı mı?
Test için alınan şeker anne ve bebek için zararlı değildir. 50 gr glukoz 200 kalori, 75 gr glukoz 300 kalori, 100 gr glukoz 400 kalori içerir. Bu kalori miktarları, günlük yaşantımızda herhangi bir yemek öğününden aldığımız kalorinin altındadır. Örneğin bir küçük kutu süt, meyve suyu 150 – 200 kalori, 1 hamburger 300-500 kalori, 100 gr çikolata 500 kalori, 2 dilim baklava 400 – 500 kaloridir.
Gebelikte Şeker Yükleme Testi Sonuçlarını Anlama
50 gr tarama testinde, birinci saat glukoz değerleri, 140 mg/dl altında ise normaldir. 200mg/dl üzerindeki değerler gebelik diyabetini gösterir. 140 ile 200 mg/dl arasında glukoz düzeyi olan hastalara 100 gr şeker yükleme testi (100 gr OGTTi) yapılır. 100 gr OGTT ile elde edilen 4 değerden en az iki değeri yüksek çıkan hastalara gestasyonel diyabet tanısı konmaktadır. 100 gr OGTT ile açlık kan şekeri 95 mg/dl den az, glukozu içtikten sonra 1.saat glukoz 180 mg/dl den az, 2.saat 155 mg/dl den az, 3.saat 140 mg/dl den az olmalıdır.
Tek seferde 75 gr şeker yükleme testi (OGTT) de yapılabilmektedir. Açlık değeri 95 mg/dl altında, 1. Saat değeri 180 mg/dl altında, 2. Saat değeri 155mg/dl altında olmalıdır. 3 değerden ikisi yüksekse gebelik şekeri tanısı konulur.
Herhangi bir zamanda bakılan kan şekeri değerinin 200 mg/dl, açlık kan şekerinin 126 mg/dl veya HbA1C değerinin yüzde 6.5’in üzerinde olması gebeliğe bağlı şeker hastalığını gösterir.
Gebelik Şekerinde Doğum Nasıl Olmalı?
Gebeliğe bağlı şekeri olan gebeler normal doğum yapabilirler. Diyabeti olan gebelerde doğum zamanı 39.Gebelik haftasından sonra olmalıdır. Çünkü yüksek kan şekeri bebeğin akciğer olgunlaşmasını geciktirir. Her şey yolunda ise 40 hafta 6 güne kadar beklenebilir. İri bebek, suyun fazla olmasına bağlı prezentasyon anomalileri (makat, transvers geliş) sezaryen ile doğum gerektirir.
Gebelikte Şeker Yükleme Testi Yapılmazsa Ne Olur?
İstenen, gebelerin hepsinin sağlıklı beslenmesi ve kan şekeri yüksekliğinden kaynaklanan sağlık problemleri yaşamamasıdır. Ancak şeker hastalığı sadece yanlış beslenme ile ortaya çıkmaz. Beslenmenin yanında genetik ve çevresel faktörler de etkilidir. Bütün insanların aynı diyetle beslenmesi ve şeker hastalığından kurtulması mümkün değildir. Önemli olan riskli durumların bilinmesi, yaşam tarzı, sağlık kontrollerini planlamadır. Bir kez yapılan şeker testi ile, şekeri yüksek olarak yaşamaktan, sizin ve bebeğiniz için olası risklerden kurtulmanız mümkündür. Eğer şeker tarama, şeker yükleme testi yaptırmazsanız, yapılmazsa siz ve bebeğiniz yukarıda geçen pek çok problemi yaşayabilirsiniz.
Gebelik Şekeri Olan Kadınların Doğum Sonrası Takibi
Gebeşiğe bağlı şeker hastalığı tanısı konulan kadınların 1/3 ü, doğum sonrası bozulmuş glukoz intoleransına sahiptir. Bunların %15-70’sinde yaşamlarının ileriki dönemlerinde şeker hastalığı gelişecektir. Doğumdan 1 yada 3 ay sonra 75 gr OGTT yapılmalıdır. Değerler normalse 1-3 yılda bir tarama devam etmelidir. Gebelik şekeri hikayesi olan kadınlar doğum sonrası da beslenme ve egzersize dikkat etmelidir.
DEĞERLİ ANNE ADAYLARI! GEBELİĞİNİZİN 24 – 28 HAFTA ARASI, 50 GR ŞEKER TARAMA TESTİ YAPTIRINIZ. ÇÜNKÜ:
- Başta Dünya Sağlık Örgütü, Sağlık Bakanlığı, Endokrin ve Kadın Doğum Uzmanlığı dernekleri 50 gr şeker tarama testini önermektedir
- Dünyada gebelere şeker yükleme testinin yapılmasını önermeyen tek bir uzmanlık kuruluşu yoktur
- Bu testle kendinizi ve bebeğinizi yukarıda anlatılan pek çok riskten korumuş olacaksınız
- 50 gr glukoz 200 kalori, 75 gr glukoz 300 kalori, 100 gr glukoz 400 kalori içerir. Bu kalori miktarları, günlük yaşantımızda herhangi bir yemek öğününden aldığımız kalorinin altındadır. Örneğin bir küçük kuru süt, meyve suyu 150 – 200 kalori, 1 hamburger 300-500 kalori, 100 gr çikolata 500 kalori, 2 dilim baklava 400 – 500 kaloridir
- Yapılan bu testlerin bebeğe zarar verdiğini, sakatlık yaptığını, astım gibi hastalıklara neden olduğunu gösteren tek bir bilimsel çalışma yoktur.Bazen test sırasında gebelerde bulantı, baygınlık hissi olabilir, bu durumun bebeğe zarar verdiği gösterilmemiştir. Testin yapılmamasını önermek bilim dışıdır.
Gebelik takibi Ankara Çukurambar’da olan muayenehanemde yapılmakta ve gebelikte yapılması gereken tüm testler (şeker yükleme testi dahil) için kan alınarak anlaşmalı olduğum laboratuvarda çalışılmaktadır. Siz de bu heyecanlı ve keyifli yolculuğu bizimle tamamlamak isterseniz bilgi ve randevu için 0312 2877079 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
